Co można znaleźć w Kriegsarchiv: Karty ewidencyjne (Grundbuchblätter)

20 kwietnia 1851 – dokładnie 170 lat temu – w szpitalu garnizonowym w siedmiogrodzkim Hermannstadt (dzisiejszy Sybin w Rumunii) zmarł mój prapraprapradziadek, Simon Nering. Żył niespełna 39 lat, a zmarł jako inwalida wojenny (Patentalinvalide). Jako przyczynę zgonu szpitalna księga metrykalna podaje „Luftröhre Schwindsucht” – infekcję tchawicy, zapewne o charakterze gruźliczym.

Szpital garnizonowy w Hermannstadt na pocztówce z 1910. Oryginał jest tu: http://digital-library.ulbsibiu.ro/xmlui/handle/123456789/389

Jak niemal wszystkie pozostałe migawki z życia Simona (opisane w postach Nikolsburg czy Hermannstadt? oraz Trzy miasta, trzy pokolenia), tak i akt zgonu pochodzi ze zbiorów wiedeńskiego Archiwum Wojny – Kriegsarchiv. Część zbiorów Kriegsarchiv jest dostępna online, za pośrednictwem www.familysearch.org – o czym pisałem już w postach Trop prowadzi do Wiednia oraz Co można znaleźć w Kriegsarchiv?

W obu tych wcześniejszych wpisach była mowa o trzech głównych rodzajach dokumentów z Kriegsarchiv dostępnych dla większości jednostek wojskowych armii Habsburgów: księgach metrykalnych prowadzonych przez pułk, listach musterunkowych, udostępnianych wspólnie z tabelami stanów (Musterlisten und Standestabellen), oraz o kartach ewidencyjnych poborowych, tzw. Grundbuchblätter.

Musterlisten und Standestabellen zostały omówione nieco szerzej w Co można znaleźć w Kriegsarchiv? Posłużyłem się tam przykładem dziadka Simona – Nikolausa Neringa. W tym poście za przykład posłuży Simon. Spróbujemy prześledzić jego losy podczas służby wojskowej wykorzystując Grundbuchblätter.

Jak zawsze, kiedy próbujemy wyszukać dokumenty za pomocą FamilySearch, najprościej skorzystać z katalogu. Po wpisaniu frazy „Grundbuchblӓtter” w polu „Tytuł”, wyszukiwarka zwróci nam ponad 600 wyników. Niektóre odnoszą się do poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, inne do wybranych obszarów geograficznych, takich jak Morawy, Śląsk, Karyntia lub Dolna Austria. Niektóre zbiory są uporządkowane według rocznika urodzenia poborowych i nazwiska. Zazwyczaj jednak po otwarciu któregokolwiek ze zbiorów bardzo szybko przekonujemy się, że poruszanie się po nim bez klucza jest bezcelowe. Dzieje się tak zwłaszcza, kiedy przeszukujemy Grundbuchblӓtter według jednostek, na przykład dla poszczególnych pułków piechoty.

Nie można się jednak zbyt szybko poddawać. Sztabowcy armii Imperium Habsburgów musieli się przecież w jakiś sposób orientować wśród tysięcy poborowych z całego obszaru cesarstwa. Pod niepozornym hasłem „Grundbuchblätter, 1820-1869” czeka na nas uporządkowany według jednostek indeks nazwisk poborowych. Dzięki niemu, przy odrobinie wysiłku, możemy odszukać interesujące nas osoby w ewidencji poborowych danego pułku.

Jest to olbrzymi zasób, zawarty na kilkudziesięciu mikrofilmach, i tysiącach stron. Na jednym mikrofilmie mogą znajdować się indeksy dla dwóch lub większej liczby jednostek (na przykład ciąg dalszy indeksów jednego pułku i początek indeksów kolejnego pułku). Nie zawsze od razu udaje się odszukać pułk, który nas interesuje, i niestety nie potrafię powiedzieć czy indeks zawiera wszystkie możliwe jednostki habsburskiej armii. Warto pamiętać, że karty ewidencyjne poborowych są pogrupowane w okresy liczące od kilku do kilkunastu lat. Każdy okres stanowi odrębną całość z odrębnym alfabetycznym indeksem. Co ważne, nazwiska są wprawdzie podane w porządku alfabetycznym, ale niezgodnym z konwencjonalnym alfabetem łacińskim. Nazwiska zaczynające się od głosek zbliżonych pod względem fonetycznym są zazwyczaj spisane razem, na przykład T i D, albo C i K. I wreszcie ostatnie spostrzeżenie: dla każdego nazwiska mamy podany zeszyt („Heft”) i stronę („Seite”). W kolumnach tych często zdarzają się skreślenia, korekty i adnotacje.

Numer zeszytu i numer strony są tak naprawdę najistotniejszą informacją: działają jak współrzędne, które pozwalają nam odnaleźć interesującą nas osobę w – bezładnych na pierwszy rzut oka – opasłych tomach kart ewidencyjnych.

Wróćmy do Simona, który – jak pisałem w poście Trzy miasta, trzy pokolenia – służył w 63. Pułku Piechoty Galicyjskiej („Baron Bianchi”). Indeks nazwisk zawartych w Grundbuchblätter 63 Infanterie Regiment znajdujemy w katalogu FamilySearch na filmie nr 7685658. Zaczynamy więc kartkować, i przy odrobinie cierpliwości wkrótce w indeksie trafiamy nie tylko na Simona (zdjęcie nr 1067), ale też na jego ojca, Antona (zdjęcie nr 890). Simon figuruje w księdze za lata 1841-1853. Anton – w księdze z okresu 1820-1830. Przy Simonie znajdujemy dopisek „Tambour” (dobosz), nie ma więc wątpliwości, że to właściwa osoba. Jego karta ewidencyjna powinna znajdować się w zeszycie 2 na stronie 61. Karta Antona Neringa powinna odnaleźć się w zeszycie 10 na stronie 123. Sprawdźmy.

Fragment indeksu nazwisk 63. Pułku Piechoty Galicyjskiej z lat 1820-1830. Oryginał jest tu: https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9T1-JSCN-Y?i=889&cat=697652
Fragment indeksu nazwisk 63. Pułku Piechoty Galicyjskiej z lat 1820-1830. Oryginał jest tu: https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9T1-JS3Z-D?i=1066&cat=697652

Po wpisaniu do katalogu FamilySearch w polu „Autor” frazy „Infanterie Regiment 063” otrzymujemy trzy wyniki: Grundbuchblätter z lat 1841-1853, Kirchenbuch (księgi metrykalne), lata 1791-1917, oraz Musterlisten und Standestabellen z lat 1799-1820. Po wybraniu pierwszej pozycji – Grundbuchblätter – zyskujemy dostęp do kart ewidencyjnych żołnierzy 63. Pułku Piechoty Galicyjskiej (Barona Bianchiego). Wyświetla nam się kilkanaście pozycji ponumerowanych jako zeszyty (Heft). Numery zeszytów powtarzają się, ale w takim wypadku zdublowane numery dotyczą różnych okresów. Przy niektórych numerach dodatkowo znajduje się zakres lat, które obejmują.

Grundbuchblätter 63. Pułku Piechoty Galicyjskiej w katalogu FamilySearch.org

Anton powinien figurować w zeszycie 10. Musimy zatem szukać na mikrofilmie nr 7679216, obejmującym zeszyty 3-14, lub na mikrofilmie nr 7679219 (Heft 5-16), bądź też nr 7679223 (Heft 1-10). Nie pozostaje nic innego jak sprawdzić każdy z nich. Po otwarciu któregokolwiek z filmów widzimy kilka tysięcy kart ewidencyjnych. Mimo, że w pierwszej chwili wydają się ułożone bezładnie (nie w porządku alfabetycznym), tak naprawdę są ułożone według numeru zeszytu i strony. Poszukiwanie numerów uzyskanych z pułkowego indeksu nie jest więc aż tak kłopotliwe jak mogłoby się w pierwszej chwili wydawać. Zdjęcie nr 1563 na filmie nr 7679216 skrywa kartę ewidencyjną Antona Neringa. W ten sam sposób na zdjęciu 1787 na mikrofilmie nr 7679218 odnajduje się w końcu karta Simona Neringa.

Anton Nering, fragment karty ewidencyjnej. Oryginał jest tu: https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9TX-YL2P

Nie ma wątpliwości, że to moi przodkowie, bo oba dokumenty powtarzają informacje uzyskane wcześniej z innych źródeł. Anton, rocznik 1787, urodzony w Mährisch Neustadt, i Simon, urodzony w Nikolsburgu. W karcie Simona widnieje błędna data urodzenia (1813), ale czy ma to jakiekolwiek głębsze znacznie, czy też jest zwykłą pomyłką – pewnie już nigdy się nie dowiemy.

Oba dokumenty są dość lakoniczne i niestety w wielu miejscach nieczytelne. Karta Antona podaje zaledwie cztery fakty z jego życia, od wstąpienia do 63. Pułku Piechoty w 1817 w randze kaprala, przez degradację w roku 1826 aż do śmierci w 1828. Wspomina także o ślubie z roku 1816. Z nagłówka dowiadujemy się jednak kilku istotnych rzeczy: Anton nie miał zawodu („Profession: ohne”), a przed wstąpieniem do 63. Pułku Piechoty Galicyjskiej przez 13 lat służył w innej jednostce piechoty, określonej jako „Lindenau Inf.” Co ciekawe, i bardzo ważne, opisy treści z FamilySearch.org nie zawsze odpowiadają rzeczywistości. Grundbuchblätter 63. Pułku Piechoty Galicyjskiej powinny obejmować lata 1841-1853. W takim wypadku w ogóle nie powinna się tam znaleźć karta Antona. Najwyraźniej nie można się zniechęcać dopóki nie przekonamy się, że dokument, którego poszukujemy, nie znajduje się w zbiorze lub nie jest udostępniony.

Edycja 24 kwietnia 2021: już po opublikowaniu tego wpisu otrzymałem bardzo ciekawy komentarz od autorki bloga Genealogia Rodów z Ziemi Tarnowskiej: szukając w indeksie osób o nazwiskach polskich czy słowiańskich należy pamiętać o ewentualnych różnicach w pisowni, na przykład: Storc | Storz, Cyza | Czysza, Stańczyk | Stainczyk, Kępa | Kempa.

Simon Nering, fragment karty ewidencyjnej. Oryginał jest tu: https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9TX-Y9T4-5

Karta Simona jest dwustronna, ale niestety w dużej mierze nieczytelna. Dowiadujemy się z niej, że Simon zaciągnął się do wojska w październiku 1830, mając 18 lat. Podobnie jak nieżyjący już wówczas od dwóch lat ojciec nie miał zawodu. Od 1837 służył w randze dobosza. Adnotacja z maja 1845 jest nieczytelna; kolejny wpis to wzmianka o ślubie, wziętym za pozwoleniem dowództwa. Dalsze wpisy niestety są nieczytelne. Wydaje się, że w ostatnim wpisie, pochodzącym z czerwca 1850, pada słowo „Invalidenhaus”, co byłoby spójne z informacją ze szpitalnej metryki zgonu, wystawionej, co do dnia, 170 lat temu.

Dokumenty omówione w tym wpisie, oraz karta wnuka Simona – Gustawa Neringa – to trzy przykłady dokumentów z ewidencji armii imperium Habsburgów. Pochodzą z różnych epok i różnią się nie tylko pod względem technicznym (rękopis kontra maszynopis), ale także pod względem szczegółowości. Bez względu na różnice stanowią bezcenną rodzinną pamiątkę, dziurkę od klucza, przez którą możemy chociaż na chwilę zobaczyć naszych odległych przodków za życia.

Dziękuję wszystkim osobom, które próbowały pomóc w odczytaniu kart ewidencyjnych Antona i Simona. Jeśli interesuje Cię historia rodziny Nering zapraszam do wpisu Neringowie, który poprowadzi Cię do kolejnych części.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to:
close-alt close collapse comment ellipsis expand gallery heart lock menu next pinned previous reply search share star