Co można znaleźć w Kriegsarchiv: Listy musterunkowe (Musterlisten)

Ten tekst jest kontynuacją historii opowiedzianej w postach: 1. Neringowie, 2. Wykoty – i co dalej?, 3. Trop prowadzi do Wiednia, 4. Nikolsburg czy Hermannstadt?, 5. Trzy miasta, trzy pokolenia, oraz 6. Zbieg okoliczności.  

Unterlangendorf lub Dolní Dlouhá Loučka. Zatem to tu, na morawską prowincję, wiodą zawikłane ścieżki, którymi poznawałem kolejne pokolenia swoich przodków, Neringów. Krok po kroku udało mi się dotrzeć do najstarszego z nich: nazywał się Nikolaus Nering.

Nikolaus Nering zostawił po sobie liczne dokumenty – w Wiedniu, w Krems an der Donau. Paradoksalnie jednak najcenniejsze dokumenty znajdują się w księgach parafialnych z Unterlangendorf. Najcenniejsze, bo jako jedyne zawierają wskazówkę co do wcześniejszych losów Nikolausa.

W październiku 1780 Baltazar Allraum, rolnik zamieszkały w Unterlangendorf, wydaje córkę Teresę za Nikolausa Neringa, któremu kancelista poświęcił w odpowiedniej rubryce jedno krótkie zdanie: miles gregarius de regimine Khevenhiller.

Nikolaus Nering + Teresa Allraum, fragment metryki ślubu. Źródło: http://digi.archives.cz/da/permalink?xid=be92d666-f13c-102f-8255-0050568c0263&scan=86350bf63573468387c1b837bf593d12

„Miles gregarius” czyli szeregowiec. „De regimine” czyli z pułku Khevenhillera. O jaki pułk może chodzić?

Istnieje kilka sposobów, żeby się tego dowiedzieć. Na początek najprościej przejrzeć skorowidz jednostek armii Cesarstwa Habsburgów uporządkowany według miejsc stacjonowania: Dislokations-Verzeichnis des k.u.k. Heeres und der k.u.k. Marine. Zestawienie opublikował w roku 1969 Otto Kasperkovitz. Możemy znaleźć je w całości w serwisie FamilySearch.org, szukając w katalogu po tytule, albo też pod numerem filmu 1186632 (konieczna jest darmowa rejestracja).

Dislokations-Verzeichnis… to spis jednostek stacjonujących w określonej miejscowości w danym przedziale czasu. Miejscowości to zwykle większe miasta garnizonowe, są one uporządkowane alfabetycznie, według nazw niemieckich. Jeśli zatem interesuje nas maleńka Dolní Dlouhá Loučka, powinniśmy szukać najbliższego większego miasta, w tym konkretnym przypadku jest to Ołomuniec.

Z metryk wynika, że Nikolaus Nering był żołnierzem w tym samym pułku w latach 1780 (metryka ślubu) oraz 1783 (metryka urodzenia najstarszych dzieci). Według Dislokations-Verzeichnis… w tych latach w Ołomuńcu (Olmütz) stacjonowały:

1780: IR.12, IR.32, FAR.3

1781-1782: IR.12, IR.22, FAR.3

1783-1789: IR.12, IR.56, FAR.3

Według słowniczka zawartego na początku Dislokations-Verzeichnis…, IR oznacza Infanterie-Regiment (pułk piechoty), zaś FAR oznacza Feld-Artillerie-Regiment (pułk artylerii polowej). Na liście jednostek, jak widać, powtarzają się tylko 12 pułk piechoty oraz 3 pułk artylerii polowej. Ale czy cokolwiek z tego wynika?

Wbrew pozorom – bardzo dużo. Możemy teraz skorzystać z innego dzieła o iście monumentalnych rozmiarach. Na stronach biblioteki internetowej hungaricana.hu znajduje się wielotomowa historia armii Austro-Węgier, wydana w ramach serii Mittheilungen des k.u.k. Kriegs-Archivs na przełomie XIX i XX wieku. Poszczególne rodzaje sił zbrojnych są tu omówione osobno. I tak na przykład w tomie z roku 1898 (Geschichte K. und K. Wehrmacht) możemy znaleźć zwięzłe omówienie dziejów każdego z pułków piechoty. W kolejnych tomach przedstawiono historię artylerii, dragonów i innych formacji wojska podwójnej monarchii. Omówienie zawiera mnóstwo szczegółów, łącznie z wykazem właścicieli, dowódców, miejsc stacjonowania, lokalizacją komend uzupełnień, itd.

Oryginał jest tu: https://library.hungaricana.hu/en/view/MitKuKKriegsArch_1898_Supplement_01/?pg=230&layout=s

Historię 12 pułku piechoty możemy znaleźć na stronie 198. Bardzo szybko, bo już na następnej stronie, znajdujemy informację, że od roku 1773 właścicielem pułku był graf Józef von Khevenhüller-Metsch. Bardzo prawdopodobne, że kancelista z Unterlangendorf miał na myśli tę właśnie jednostkę. Jak się o tym przekonać?

Wymaga to trochę pracy, i niestety nie ma drogi na skróty. Musimy odszukać akta z wiedeńskiego Archiwum Wojny (Kriegsarchiv) na FamilySearch.org i zorientować się jakiego rodzaju dokumenty – i dla jakiego okresu – są udostępnione. Punktem wyjścia jest tu znów katalog FamilySearch, co opisywałem już pokrótce w postach Trzy miasta, trzy pokolenia i Trop prowadzi do Wiednia. W polu „Autor” w katalogu wpisujemy niemiecką nazwę interesującej nas jednostki, w tym wypadku będzie to „Infanterie Regiment 012”. Wyszukiwanie powinno zwrócić trzy wyniki, razem z zakresami dat: Grundbuchblätter, czyli karty ewidencyjne poborowych; księgi metrykalne (Kirchenbuch), oraz listy musterunkowe i tzw. Standestabellen albo tabele stanów (Musterlisten und Standestabellen).

Wynik wyszukiwania w katalogu FamilySearch.org dla 12 pułku piechoty („Infanterie Regiment 012”).

W przypadku 12 pułku piechoty księgi metrykalne obejmują okres 1784-1916 (części z nich dotyczą na pewno dodatkowe restrykcje). Grundbuchblätter zazwyczaj są opisane datami 1820-1869. Listy musterunkowe i Standestabellen (lub listy stanów) obejmują prawie całe stulecie, od 1732 do 1820, kiedy to zostały zastąpione przez Grundbuchblätter.

Poszukujemy szeregowca, którego czynna służba przypadła na początek lat 80. XVIII wieku – automatycznie jesteśmy więc zmuszeni skorzystać z list musterunkowych i tabel stanów. Listy musterunkowe służyły ewidencjonowaniu żołnierzy. Zawierają kilka podstawowych informacji dotyczących każdego z żołnierzy objętych spisem (wiek, pochodzenie, stan cywilny, liczba, wiek i imiona dzieci). Wpis jest opatrzony krótkim komentarzem dotyczącym przebiegu służby i ewentualnej dezercji. Standestabellen z kolei to miesięczne wykazy zmian w stanach osobowych poszczególnych jednostek. Nie znajdziemy w nich tak wielu informacji jak w listach musterunkowych, ale może się zdarzyć, że odnajdziemy naszego przodka i dzięki temu dowiemy się w jakiej kompanii służył – co ułatwi nam przeszukiwanie list musterunkowych.

Póki co nie istnieje żaden zbiorczy indeks do Musterlisten ani Standestabellen. Pewnym wyjątkiem jest zbiór zatytułowany „Kartei für Musterlisten und Standestabellen, 1740-1820„, który można odszukać w katalogu FamilySearch używając tej właśnie frazy. Zbiór zawiera wiele tysięcy fiszek odsyłających do odpowiednich list musterunkowych i/lub tabel stanów, ale dotyczy tylko oficerów.

Musterlisten und Standestabellen są pogrupowane chronologicznie i według kompanii wydzielonych w obrębie pułku. Listy i tabele dla poszczególnych kompanii posiadają zwykle stronę tytułową, co bardzo upraszcza przeszukiwanie – pod warunkiem, że wiemy w jakiej kompanii służył żołnierz, którego szukamy. Tego typu informacja może (choć nie musi) znaleźć się w księgach metrykalnych. 

Zabierając się za wertowanie list musterunkowych nie wiedziałem w której kompanii służył Nikolaus Nering. Jedynym sposobem było systematyczne przeglądanie zasobu z odpowiednich lat. Nie pozostawało nic innego jak wertować, wertować i jeszcze raz wertować. Na każdą kartę przypadało jedynie kilka wpisów, z imieniem i nazwiskiem wykaligrafowanym dużym, czytelnym pismem. W linijkach poniżej znajdowały się dodatkowe informacje, już nie tak czytelne. Wytrwale przewracałem wirtualne karty, aż wreszcie cierpliwość opłaciła się – na ekranie pojawiło się nazwisko Nicolaus Nering (Nicolaus a nie Nikolaus).

Nikolaus Nering na liście musterunkowej 12 pułku piechoty z roku 1780. Oryginał na mikrofilmie 7606362 w serwisie FamilySearch.org

Wpis datowany 29 maja 1780 podaje: „Nicolaus Nering, 22 Jahr alt, von Würzburg im Reich, kath., ledig, ein Buchdrucker, den 30 Mai 776 im Reich auf 8 Jahr angew. endet den 30. Mai 1784”. Innymi słowy, w momencie dokonania wpisu Nikolaus Nering miał 22 lata. Pochodził z Würzburga we Frankonii i był drukarzem, wyznania katolickiego, kawaler. Zaciągnął się do służby 30 maja 1776 na okres 8 lat. Lista podaje również, że miejscem skoszarowania kompanii (Hauptmann Chevalier Terry Compagne) było Mährisch Neustadt – dzisiejszy Uničov.

Tak wiele informacji i tak wiele zaskoczeń. Po pierwsze – żadnej z tych informacji nie było w księgach metrykalnych. Po drugie – nigdy w życiu nie spodziewałbym się, że Neringowie wywodzili się z Frankonii. Po trzecie wreszcie – wzmianka o zawodzie drukarza wyjaśniała wcześniejsze informacje o wykształceniu Nikolausa. Rodziły się też nowe pytania: czy to możliwe, żeby Nikolaus był spokrewniony z poznańskim drukarzem Melchiorem Neringiem? Ten ostatni żył wprawdzie znacznie wcześniej, ale kto wie? Te pytania w każdym razie będą musiały poczekać na swoją kolej.

Apetyt rośnie w miarę jedzenia, wiadoma rzecz. Im więcej zdarzy się wiedzieć o przodkach, tym więcej wiedzieć by się chciało. Niestety: jak na razie historia Neringów kończy się w tym miejscu. Księgi z Würzburga są dostępne tylko w miejscowym archiwum diecezjalnym. Mam wielką nadzieję, że kiedyś uda mi się do nich dotrzeć.

Serdecznie dziękuję pani Christine Sinhuber za pomoc w poszukiwaniach przodków z rodziny Neringów.

2 replies to “Co można znaleźć w Kriegsarchiv: Listy musterunkowe (Musterlisten)

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to:
close-alt close collapse comment ellipsis expand gallery heart lock menu next pinned previous reply search share star