Historia pewnego zdjęcia

Kiedy po śmierci dziadka obejrzałem wreszcie niewidziane wcześniej stare rodzinne albumy, miałem właściwe same pytania – i tylko kilka niepewnych odpowiedzi.

Szczególnie rzuciła mi się w oczy pewna seria zdjęć: dwoje ludzi, przypuszczalnie małżeństwo, i coraz większa liczba dzieci. Do tego starsza pani. Pomiędzy starszą panią a młodą kobietą widać wyraźne podobieństwo, więc być może to matka i córka.

Stopniowo, z rozmów z rodziną, zaczęły wyłaniać się pierwsze tropy, dzięki którym poważna starsza pani otrzymała imię i nazwisko: Marcela Dzieniewicz, z domu Świtalska, moja praprababcia (urodzona w 1859 jako Marianna). Nieśmiałe domysły sugerowały, że młodsza kobieta to jej córka, Maria – siostra mojego pradziadka. Jeszcze bardziej nieśmiałe echa długo nieodświeżanych wspomnień mówiły, że Maria była żoną Michała Pilka. Być może wąsaty mężczyzna ze zdjęć to właśnie Michał Pilek?

Maria Pilek, z domu Dzieniewicz

Sprawę dodatkowo komplikował szyld zakładu fotograficznego widoczny na portrecie Marii: Rembrandt, Brno, ulica Bĕhounská lub Rennergasse, pod numerem 6. O ile wiedziałem, historia rodziny Dzieniewiczów na przełomie XIX i XX wieku była związana z Przeworskiem. Dlaczego Maria miałaby się fotografować w odległym od Przeworska o 500 km Brnie, na Morawach?

Wiedząc, że niektóre zdjęcia w albumie to tak naprawdę pocztówki, zacząłem zaglądać pod spód. Niestety dziadek przykleił zdjęcia bardzo solidnie. Niektóre z upływem lat odczepiły się same, inne ustępowały, delikatnie podważone, zwykle odchodząc od karty z czterema fragmentami czarnego papieru skutecznie zasłaniającymi część tekstu. Ogromna większość trzymała się jednak bardzo mocno.

Wszystkie trzy zdjęcia grupowe udało się odchylić na tyle, żeby przekonać się, że te przyklejone w dolnym rzędzie to pocztówki wysłane z Brna i podpisane „Mańka” oraz „M.M. Pilkowie”. Kartki są adresowane do pradziadka Stanisława Dzieniewicza, na front I wojny światowej. Trzecie ze zdjęć, na którym widać najwięcej osób, nie ma żadnego podpisu na odwrocie.

Wyglądało więc na to, że Michał Pilek i jego rodzina przynajmniej przez pewien czas mieszkali w Brnie na Morawach. Nie miałem jednak żadnego pomysłu dlaczego mieliby się tam znaleźć. Próbowałem szukać jakichkolwiek śladów obecności Pilków w Brnie w czeskich archiwach on-line. Bezskutecznie. Wiedziałem, że w pewnym momencie musieli wrócić do Przeworska, bo w domu wspominało się sporadyczne odwiedziny u jednej z córek Michała i Marii Pilków, Ireny. Niestety nikt nie potrafił rozpoznać Ireny na grupowym zdjęciu bez podpisu na odwrocie.

Po raz pierwszy w Przeworsku.

Z braku lepszych pomysłów odłożyłem zdjęcia Pilków na kiedy indziej. W tym okresie udało mi się po raz pierwszy odwiedzić Przeworsk i spotkać nieznanych wcześniej dalekich krewnych. Odnalazłem także książkę „Dawny Przeworsk na pocztówce i fotografii do 1944 r.” i nawiązałem kontakt z autorką, panią Małgorzatą Wołoszyn. Dowiedziałem się od niej, że w zbiorach Muzeum w Przeworsku znajdują się arkusze spisów imiennych mieszkańców Przeworska z lat 1900, 1910 i 1921. 

Zupełnie mimochodem w spisach z lat 1910 i 1921 odnaleźli się Pilkowie: Michał, mistrz szewski, i jego żona Maria Dzieniewicz, a także gromadka ich dzieci. Co jeszcze ciekawsze, była też wzmianka o pobycie w Brnie, gdzie – jak się okazało – w roku 1917 urodził się jeden z synów. Dzięki informacjom pochodzącym ze spisów okazało się także, że jedno ze zdjęć ma błędną datę.

Najstarsze musi być zdjęcie podpisane 21 marca 1915. Pilkowie wyglądają tu młodo, a dzieci jest tylko troje. Dziewczynkę z lewej i chłopca z prawej można rozpoznać też na kolejnych zdjęciach, więc są to zapewne Janina (według spisu urodzona w 1906) i Marian (rocznik 1907, również według spisu).

Zdjęcie podpisane 1915 musi być późniejsze od poprzedniego o kilka lat: i rodzice i dzieci wyglądają na starszych. Dziewczynka pomiędzy Marią a Michałem i chłopiec pomiędzy Michałem a Marcelą to zapewne starsi o kilka lat Janina i Marian. Dziewczynkę z prawej można rozpoznać także na kolejnym zdjęciu. Czy pozostałe dzieci to również potomstwo Pilków można tylko zgadywać. Dziewczynka, na której ramieniu spoczywa dłoń Michała wydaje się podobna do najmłodszego dziecka z poprzedniej fotografii, ale – to tylko domysły.

I wreszcie zdjęcie ostatnie. Marcela, widocznie starsza niż na poprzednim zdjęciu, i Michał Pilek w otoczeniu dzieci i dwóch mężczyzn. Pan z sumiastym wąsem pozostaje nieznany, natomiast mężczyzna z przedziałkiem i niewielkim wąsikiem to Karol Dzieniewicz, szwagier Michała. Na zdjęciu widzimy siódemkę dzieci. Najstarszą trójkę, stojącą w tylnym rzędzie, można rozpoznać z poprzednich zdjęć – to zapewne Janina, Józefa i Marian. Jeśli cała siódemka to rzeczywiście potomstwo Pilków, to pozostałe dzieci nazywają się Helena, Karol, Władysław i – najmłodsza, urodzona w 1919 – Irena. To zapewne ona siedzi na kolanach ojca, i to zapewne odwiedziny u niej, wiele lat później, zachowały się w rodzinnych wspomnieniach. Na zdjęciu brakuje za to Marii. Wygląda na to, że odpowiedź kryje się w spisie z roku 1921, gdzie figuruje jedynie Michał Pilek z siedmiorgiem dzieci. Maria Pilek musiała zatem umrzeć gdzieś pomiędzy 1919 a 1921 rokiem. Można też pokusić się o datowanie zdjęcia: jeśli dziewczynka na kolanach Michała Pilka to rzeczywiście Irena, to fotografia musiała zostać wykonana na samym początku lat dwudziestych.

W ten prosty sposób, dzięki arkuszom spisowym, sporządzonym w rękopisie w jednym tylko egzemplarzu, i zachowanym w przeworskim Muzeum, zagadkowe twarze ze zdjęcia zyskały – hipotetyczne przynajmniej – imiona i nazwiska. Chciałoby się jeszcze przywrócić zdjęciu kolory.

Bardzo serdecznie dziękuję pani Małgorzacie Wołoszyn za wszystkie wskazówki pomocne w odtwarzaniu historii rodziny Dzieniewiczów.

One reply to “Historia pewnego zdjęcia

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij
%d blogerów lubi to:
close-alt close collapse comment ellipsis expand gallery heart lock menu next pinned previous reply search share star